De strijkmolen E van de Zes Wielen te Oudorp
eigendom van de Molenstichting Alkmaar

Gegevens over deze molen zijn te vinden onder de volgende links:
Het Molenbestand van De Hollandsche Molen
De Nederlandse Molendatabase


15 febr. 2009, foto Tom Kreuning

Nieuws over deze molen

Stand van zaken maart 2009:
De restauratie van de molen, welke is begonnen in juni 2007, is in oktober 2008 afgerond. Op zaterdag 29 november kon na bijna 25 jaar de vang weer worden gelicht en draaiden de vier strijkmolens langs de Hoornse Vaart weer gezamenlijk. Het interieur is inmiddels ook gereed. Harry en Saskia van Hoorn worden de nieuwe bewoners/molenaar.

Stand van zaken maart 2008:
(foto's en tekst van Andreas de Vos)
Aan molen E wordt hard gewerkt. Voornamelijk aan de binnenkant en achterwaterloop, hoewel inmiddels de roeden ook weer gestoken en opgehekt zijn. Nadat eerst een inventarisatie is gemaakt van het interieur, allerlei zaken zijn opgemeten, gefotografeerd, op tekening is gezet en gereconstrueerd hoe de molen er van binnen uit zag op het moment dat de strijkmolens buiten bedrijf zijn gesteld, is vervolgens een aanvang gemaakt met diverse werken.

Het voorbereidende werk betreffende het bestuderen, opmeten en vastleggen van het interieur was een kleine oefening in bouwhistorisch onderzoek. Op basis van de gevonden zaken en bouwsporen die zo goed mogelijk zijn vastgelegd, is een plan gemaakt voor de restauratie en inrichting van de woning op de begane grond. Het is zeker interessant om eens te zien hoe de molen er van binnen uit heeft gezien, en wat er na het uit bedrijf nemen is gewijzigd. Ook alle inspanningen van de vorige bewoners, het echtpaar Schoenmaker, om met de zeer beperkte middelen die men had het woongenot te verhogen was goed terug te vinden. Dergelijke sporen waren ook aanwezig in onder andere molen C voor de eerste brand. Geprobeerd is om zoveel als mogelijk origineel materiaal te handhaven, ondanks dat het meeste verwijderd moest worden wegens de noodzakelijke vervanging van de tafelementen en de vloer op de begane grond. Hierbij een kleine impressie van het uitpellen, ontmantelen, ontdekken en vastleggen van het interieur, en wat beelden van de vorderingen per 15 maart 2008.

Door de molenmaker is na het voorbereidende demontagewerk door vrijwilligers het grote werk uitgevoerd: herstel van penanten en veldmuren, vervangen van alle tafelementen, aanbrengen van nieuwe weegdelen waar nodig, nieuwe deur aan de boezemzijde (waar het fietspad is), het aanbrengen van de nieuwe koningsspil, draagbalk met wervel en de nieuwe vloer op de begane grond. Deze vloer is geheel vervangen, inclusief de balklaag want dit was allemaal bijzonder oud en gammel. Ook de vloeren op de andere verdiepingen zijn vernieuwd. Helaas kon hiervan niets behouden blijven wegens de slechte staat. De achterwaterloop is eveneens hersteld

Enkele opmerkelijke zaken die deels al bekend waren, maar door het bouwhistorisch onderzoek nog meer duidelijkheid hebben gekregen:

  1. bij de vervijzeling is gebruik gemaakt van de reeds aanwezige achterwaterloop van het scheprad. De nieuwe vijzelkuip is hierop aangesloten en ligt daardoor schuin in de molen, waarna de aansluitende nieuwe voorwaterloop op de normale manier midden door de molen loopt en onder de voordeur gaat. Tijdens het herstel van de achterwaterloop bleek deze nog in opmerkelijk goede staat, met name het deel dieper in de grond.
  2. bij de vervijzeling is de omkasting van het scheprad uiteraard verwijderd, en die ruimte is een 2e kamer geworden, van waaruit via een deur ook de vijzel en vijzelwielen te bereiken is.
  3. het achterhos kreeg ook een wand om de vijzel en de wielen, waarbij het gangetje tussen voorhos (keuken) en achterhos wat smaller werd. Sporen van deze wand waren op het plafond duidelijk terug te vinden in de beschildering van het plafond van achterhos en gang
  4. op een gegeven moment is de kleine bedstee in de woonkamer iets vergroot. 20cm de woonkamer in, en iets meer het achterhos in. Ondanks die vergroting bleef het een erg kleine bedstee
  5. in de keuken was een aantal balken voorzien van planken bekleding. Het vermoeden bestond dat wegens het verwijderen van de koningsspil eind jaren 1940 een deel uit de balken was gezaagd en met die planken de boel weer was hersteld. Dit bleek te kloppen toen een plank deels werd verwijderd en de vloer er later af kwam.
  6. de woonkamer had oorspronkelijk 1 deur, die vanuit het achterhos toegang gaf. Bij de keuken was een deur naar het gangetje achter de kamerwand langs. In de scheprad periode liep men dan langs de spil en onderwielen, in de vijzelperiode langs het schot om de vijzel en wielen.
  7. het is opmerkelijk dat de ruimte boven de vijzel totaal ongebruikt bleef. Vermoedelijk uit kostenbesparing, De moleneigenaar (polder Heerhugowaard!) zal wel gedacht hebben dat een extra kamer voor de molenaar en zijn gezin al meer dan mooi was.
  8. van origine waren voorhos (de keuken) en achterhos aan de binnenzijde van de weeg niet afgetimmerd. Tijdens het uitpellen van het interieur kwam uiteindelijk de binnenkant van de weeg in beeld, die geschilderd bleek. Slechts de woonkamer was destijds betimmerd. Wel is het voorhos aan de kant van het aanrecht betimmerd, maar hoe oud dit is blijft onduidelijk aangezien deze betimmering vrij oud is en gehandhaafd kon blijven.

Al met al een bijzondere ervaring om de historie van een moleninterieur op deze manier te ervaren. Het biedt ook een beter inzicht in de woonsituatie, de gebruikte kleuren en de veranderingen daarin. De gevonden verfkleuren zijn voor zover mogelijk allemaal vastgelegd, op papier, maar deels ook door plankdelen te bewaren.

De foto's: De waterloop zoals die er op 1 december 2007 bij lag na het uitgraven en opruimen. We volgen met de foto’s de weg van het water, vanuit de Raaksmaatsboezem (nu Hoornse Vaart) naar de Schermerboezem (nu deel van de tuin langs het fietspad rond de molen).


D
e achterwaterloop opgegraven. Een deel van het gewelf, de frontmuur en de vleugels is verdwenen. Dit is de oude waterloop van het scheprad, waar mogelijk later een gewelf over gemetseld is tijdens de vervijzeling.

Een blik onder het gewelf, het begin van de vijzelkuip die schuin naar rechts de molen in gaat, richting de koningsspil.

E
ven een detail: de klos (neut) in de bodem onder aan de vijzelkuip, waar de waterpeluw in stond. De waterpeluw is de schuin staande balk waarin het onderlager van de vijzel zat.

E
en blik over de vijzelkuip onder de molen door naar de voorwaterloop. Die ligt weer parallel met de achterwaterloop vandaar de knik. Merk op dat rechts in de muur een soort deuk zit, waar het vijzelwiel in liep. De rechter muur snijdt als het ware de bocht een beetje af en zou dan het wiel in de weg zitten. Boven in beeld de vloer die na het verwijderen van de gaande werken eind jaren 1940 is aangebracht.

E
ven een blik achteruit, vanaf de wachtdeur (die aan de ijzeren stang hing) richting de vijzel en achterwaterloop.

W
e kijken weer vanaf de vijzel met de waterstroom mee, maar dan even omhoog: rechts in de muur de deuk voor het wiel; de vloer van eind jaren 1940, en dan meer naar links het oudere gedeelte. De balk met de elektrabuis is een oude molenroe, die links onder de draagbalk van de spil is gespijkerd. Die draagbalk is afgezaagd zodat alleen het linker deel nog resteert. Achter de oude roe zijn de oude brede vloerdelen van het voorhos (de keuken) zichtbaar

E
en detail van de oude molenroe die als vloerbalk is hergebruikt. Er zijn nog 2 stukken molenroe in de vloer verwerkt.

W
e zijn weer buiten en kijken achterom tegen de frontmuur van de voorwaterloop. Dit is (was) Schermerboezem.

Foto's van de demontage van het interieur in juli 2007: we lopen een soort rondje vanuit het achterhos met de klok mee door de molen.


H
et achterhos. We kijken tegen de wand van de kleine bedstee met rechts de buitendeur. Onder het raampje naast de deur is de weeg geschilderd, de onderste planken zijn later vervangen en ongeschilderd gebleven.

Achterhos. R
echts van de buitendeur een raam (latere toevoeging) met daaronder de donker geschilderde weeg. Rechts een kast (blauw) in de hoek met de eind jaren 1940 verwijderde wand naast de vijzel. De plaats van de wand is aan de planken van de vloer te zien, maar ook aan het plafond. De vijzel zat rechts onder de kale weeg.

Schepradkamer. E
r hangt wat stof in de lucht, vandaar de vlekjes, maar links in beeld de deur naar de onderwielen (even tegen de weeg gezet) en rechts daarvan het blauw van een voormalige kast in de schepradkamer (of nieuwe kamer). Links boven tegen het plafond een plank waartegen de andere wand naast de vijzel stond. Deze wand was nog aanwezig maar moest wegens de werkzaamheden verwijderd worden.

Schepradkamer. S
taand boven de waterloop (op de vijzel zeg maar) kijkend richting de keuken. Op het restant van de draagbalk de keukenkast, waarvan de deur aan de keuken zijde is dichtgespijkerd en in de kamer een nieuwe deur was gemaakt (op de foto afwezig). Aansluitend het portaal van de deur naar de vijzel en wielen. Links op de foto (blauw) een voormalige kast achter het aanrecht. Daar zat voorheen het pothuis waar het scheprad zijn water door loosde.

S
pil-vijzelkast. Bij het echtpaar Schoenmaker was deze ruimte in gebruik als slaapkamer. Midden in beeld achter de stofzuiger groene planken waar oorspronkelijk 2 deuren zaten om vanuit de keuken bij de spil en wielen te komen, rechts van de stofzuiger een kast (deur in de woonkamer). De koningsspil stond ongeveer in de hoek van de kast en de kamerwand.

S
pil-vijzelkast. De wand tussen slaapkamer en woonkamer die eind jaren 1940 is neergezet. Men heeft hiervoor de originele (liggende) planken van de oude woonkamerwand gebruikt, maar dan staand. De kleuren zijn die van de woonkamerzijde: bruin de kamer, grijs-blauw de kasten ter weerszijden van de schouw en de cementkleur met teervlekken komen van het deel dat achter de gemetselde schouw zat. De donkergroene gangzijde van de planken werd nu woonkamerzijde.

V
oorhos-keuken. De keuken met aanrecht, waartegen net links van de voordeur het fornuis stond. Waarschijnlijk was de nis voor het huidige aanrecht vroeger ook een nis, met ter plaatse van het aanrecht een plank voor de petroleum kookstellen, en daaronder kastjes. Helemaal duidelijk is dit nog niet, maar er heeft wel een wandje gestaan van oorsprong. In de schepradperiode zat achter het aanrecht op de foto de omkasting van het scheprad.

V
oorhos-keuken. De voordeur, rechts daarvan onder het raampje de donker geschilderde weeg en nog verder rechts de deur naar de trap.

V
oorhos-keuken. Even een blik vanuit de keuken naar de woonkamer. De deuropening is richting keuken verplaatst. Links de deur naar de badkamer (de grote bedstee!), in het midden Ton Rijvordt voor de kleine bedstee en boven in beeld in de woonkamer de moerbalk waaronder de originele kamerwand stond. Rechts daarvan zat het gangetje.

V
oorhos-keuken. Recht tegenover de buitendeur een blik tegen de keukenkast (wit met blauwe lijnen) met rechts daarvan de plek van de dubbele deur naar de spil met wielen.

W
oonkamer. Vanuit de vroegere gang/achterhos kijkend naar voorhos, met rechts de woonkamer en de grote bedstee (witte deur). Duidelijk zichtbaar op het plafond rechts de moerbalk waar de originele kamerwand zat, iets naar links de donkergroene verf van het gangetje en nog verder de ongeschilderde spilkast. Helemaal links de donkergroene gangzijde van de originele kamerwand!

W
oonkamer. De grote bedstee met dichtgespijkerde maar originele bedsteedeuren en kastdeur. De familie Schoenmaker had de bedstee in gebruik als badkamer.

W
oonkamer. Een blik op het plafond met duidelijk de afscheiding tussen de gang en de spilkast. Links het achterhos.

W
oonkamer. Dezelfde blik iets meer naar rechts richting voorhos, met de rechterbalk die sporen vertoont van de stijlen van de gangdeur. Dus links daarvan de gang en rechts de keuken/voorhos.

Plattegronden vijzelperiode: Autocad-tekening, waarop links de indeling van de wanden en rechts de balklaag van het plafond. Klik op het miniatuur voor vergroting.

Plattegrond situatie na 1950: de bestaande balklaag met in paars de positie van de gewijzigde wanden zoals door molenmaker Moeijes aangebracht in ca. 1949-1950.
Klik op het miniatuur voor vergroting.

Op 9 februari 2008 was de spil met draagbalk en wervel reeds geplaatst. Op die dag is een aantal vrijwilligers aan het werk geweest om de restanten van de oude vloer te verwijderen, zodat de molenmaker kon gaan beginnen met het aanbrengen van de nieuwe vloer.

Ruud van den Aakster staat in de grote kelder (onder voorhos en een deel van de woonkamer). Op de achtergrond een enorme klont metselwerk die naar rechts is gekanteld. Dit is de fundering van de schouw en stookplaats.

De waterloop. Het stapeltje stenen op de muur is een deel van de waterloopmuur. Een flinke laag ligt compleet los en is alvast weggehaald om de molenmaker ruimte te geven voor het leggen van de nieuwe balklaag voor de vloer. De muren worden met de oude stenen weer opgemetseld. Ook duidelijk zichtbaar de nieuwe tafelementen.

Vermoedelijk een inpandige waterbak naast de vijzelgoot op de plek van het vroegere scheprad.

Op 15 maart 2008 waren er alweer vorderingen te melden met het werk aan de vloer:


De spil op de wervel op de draagbalk en rechts al een stukje van de nieuwe vloer in de woonkamer.

De woonkamer, kijkend naar de kleine bedstee. De bewaarde wand met elektra spul staat er nog.

De achterwaterloop is ook gereed, afgezien van het opruimen van spullen, rommel en de ondersteuning van het gewelf.

Maart 2008. De roeden zijn ook gestoken en opgehekt en aan het erf is ook al aandacht besteed. Hoewel er nog heel wat ligt is er behoorlijk wat puin en afval afgevoerd, maar ook het overmatige groen is gesnoeid.

Stand van zaken 2006:
Molen E
wordt bewoond door het echtpaar Schoenmaker. Het hekwerk van molen E was zo slecht dat de roeden in 2002 zijn kaal gezet, om niet het risico te lopen dat er stukken wiek naar beneden komen.
Bestek en begroting voor een grote restauratie zijn gereed. Het wachten is nu op subsidietoezeggingen. In afwachting daarvan wordt wel steeds het voor onderhoud in aanmerking komend subsidiebedrag zoveel mogelijk benut. In 2005 is herstelwerk uitgevoerd aan de kap.

Alle onderstaande foto's zijn thumbnails. Door erop te klikken krijgt u ze vergoot.


Oude foto. Links op de achtergrond
't Roode Hert


Foto Tom Kreuning
2005


Dec. 2005. Er worden stalen platen aangebracht op de rolvloer en tegen de onderkant van de euvering. Foto Eric Zwijnenberg