De strijkmolens van de Zes Wielen te Oudorp

Fotocamera aan vliegerzomer 2005.
de molens C, D en E

Van elke molen is ook een aparte webpagina met bijzonderheden en veel fotos. Klik daartoe op een van de volgende links:   B        C        D        E

Eerst volgt hier echter een algemene beschouwing, dan een aantal bijzondere foto's van de groep, en tenslotte een 65 jaar oud filmpje.
Langs de Molenkade in Oudorp hebben 6 strijkmolens gestaan, A t/m F. In 1688 is de meest oostelijke molen (F) door brand verloren gegaan en is niet herbouwd.
Tot 1941 hebben de molens dienst gedaan. In dat jaar werd de Raaksmaatsboezem gemeengelegd met de Schermerboezem. Hierdoor verloren alle strijkmolens hun functie en werden buiten bedrijf gesteld. De kaden, sluizen en molenkolken vervielen en werden voorzover nodig gedempt of vergraven. Molen A werd gedemonteerd om in het openluchtmuseum te Arnhem weer opgebouwd te worden. Een Engelse bom maakte een eind aan de aldaar opgeslagen molen. De restanten verdwenen in de kachel.
De vier overgebleven molens kwamen in het bezit van de provincie en werden als woning verhuurd. Gedraaid werd er nauwelijks. De molens werden in 2000 overgedragen aan de Molenstichting Alkmaar. De stichting is bezig de molens te restaureren. Molens B en D zijn zeer regelmatig draaiende te zien. Molen C is in 1999 en 2004 afgebrand, maar wordt herbouwd.

De molengroep aan de Zes Wielen is door de jaren heen ontzettend veel gefotografeerd, en er zijn talloze ansichtkaarten van gemaakt. De meeste foto's werden gemaakt vanaf de zijde van Alkmaar, met de (nu verdwenen) molen A voorop. Vlakbij molen A bevond zich een sluis en een overhaal om schepen van de Raaksmaatsboezem naar de Schermerboezem te slepen. Hier volgt een greep uit de vele voorhanden zijnde foto's. De datering is veelal onzeker. Als molen A erop staat is het in ieder geval een foto van vr 1941. Alle foto's zijn thumbnails. Klik erop om ze groter te bekijken.


Een fraaie overizchtsfoto. Van voor naar achter de sluis, de overhaal, en dan de molens A, B, C, D en E. Molen F die al verdween in 1688 is nooit fotografisch vereeuwigd.

Van iets dichterbij. De overhaal en molens A, B, C, D en E.
Het water op de voorgrond is Schermerboezem, waarop de molens uitmaalden.

Deze foto is vroeger op diverse manieren als prentbriefkaart is uitgegeven. Het pad rechts ligt ten zuiden van de Schermerboezemvaart. De molens staan als het ware op een langgerekt schiereiland. Een situatie die de molenstichting graag terug zou zien.

Opname van omstreeks 1915. Het onderschrift "Watermolens aan de Zaan"slaat helemaal nergens op! U ziet van voor naar achter de A, B, C en nog n wiek van D.
Het water op de voorgrond is de Raaksmaatsboezem. Dit water werd dus door de molens opgemalen.

Een ingekleurde foto van molen A als prentbriefkaart uit circa 1925.

Nog een ingekleurde prentbriefkaart met de molens A, B en C en op de voorgrond de Raaksmaatsboezem.

Fotograferen deed men vroeger in de zomer, en dan stonden de strijkmolens stil. Opnames van malende strijkmolens zijn dan ook uiterst zeldzaam. Dit is een van de weinige goede foto's die wij kennen! Van voor naar achter A, B, C en D.

Zomer 1939. Een foto die voor uw webmaster bijzondere betekenis heeft: hij is gemaakt door zijn vader P.Th.Zwijnenberg. Pas 14 jaar later zou het molenvirus toeslaan toen de Wimmenumermolen in beeld kwam.

Dit is een van de weinige foto's die vanaf het oosten richting Alkmaar zijn genomen. De fotograaf stond op de Halvemaansbrug die over de Raaksmaatsboezemvaart lag. Op de voorgrond gn strijkmolen, maar de poldermolen van de Oudorperpolder. Daarchter E, D en C.

Ook deze foto is genomen vanaf de Halvemaansbrug. Een bijzondere opname vanwege het omvangrijke houttransport in de vorm van vlotten. Met de huidige Arbo-voorschriften zou het werk van deze "schippers" als levensgevaarlijk en volstrekt verboden worden bestempeld.

De grote waterstaatkundige ingreep uit 1941 is een feit. De vroegere boezem rechts van de molens is verdwenen en gedempt. De vaart links van de molens, ooit Raaksmaatsboezem, nu Schermerboezem, is verbreed. De molens zijn tot stilstand gekomen, en er is een fietspad vlak langs de molens gelegd. Omdat ze toch nooit meer draaien is er geen gevaar voor draaiende wieken.

Eind van de 20e eeuw volgen ingrijpende wijzigingen door de aanleg van natuur: de herinrichting van de Oudorperpolder. Omdat de molens weer moeten kunnen draaien wordt het fietspad dat op de vorige foto nog over de dijk van de Hoornsevaart liep in wijde bochten om de molens heen gelegd. Waterstaatkundig gezien is er zoveel veranderd dat het heel moeilijk wordt de molens weer een maalfunctie te geven vanuit de Hoornsevaart naar een soort tussenboezem.

Luchtfoto gemaakt door Gerard van Wieringen in december 2001. De locaties van de bestaande en verdwenen molens zijn  prachtig te zien. Voorts iets rechts van het midden de plek waar eens het kasteel Nieuwburg heeft gestaan.

Ook hier zijn de plekken van de molens en rechts onderin het kasteel Nieuwburg goed te zien. Tussen 1282 en 1290 werd dit kasteel gebouwd door Floris V. Van hier uit vocht hij tegen de West-Friezen. In 1517 werd het kasteel door "Grote Pier" verwoest. Op de plek werd een wandelpad aangelegd. Plantengroei overwoekerde het pad en de grachten slibden dicht. In 2004 hebben, in het kader van Alkmaars 750-jarig bestaan, brugklasleerlingen van de CSG Jan Arentsz de Nieuwburg geadopteerd en de paden weer begaanbaar gemaakt.

Zo heeft het kasteel Nieuwburg er mogelijk uitgezien. Er is een complete website aan gewijd, gemaakt door L. Spaans van de scholengemeenschap Jan Arentsz. Met heel veel informatie en veel foto's. Zie
http://nieuwburg.alkmaarweb.nl

Uniek is een kort filmpje waarop de molens nog in vol bedrijf zijn te zien.
Het betreft drie shots die tezamen slechts 8 seconden duren. Voor mensen met ADSL heb ik ieder shot vijfmaal achter elkaar gezet. Dat levert een filmpje van totaal 40 seconden, zij het dan dat er steeds wat schokkerige beeldovergangen inzitten. Klik op een van onderstaande mogelijkheden:

  880 kB
Klik op dit filmbeeldje als u een inbelverbinding heeft
2,8 MB
Klik op  dit filmbeeldje als u ADSL of kabel heeft